Geschiedenis Westbergveld

De geschiedenis van het Westbergveld in vogelvlucht

Het Westbergveld is één van de mooiste en oudste plekken van Wageningen. Deze locatie is zelfs de geboortegrond van onze stad. De overblijfselen van het eerste kerkje ligt er verscholen, inclusief het familiegraf van de adellijke familie Torck en een oude tot zeker 12e eeuw gebruikte begraafplaats. Omdat de westelijke zijde van de akker bijna een meter zwarte grond heeft, weten we dat hier ook al heel lang wordt geboerd. Misschien wel duizend jaar of langer.

Vanaf het jaar 2017 hebben wij als GraanGeluk in samenwerking met de vader en zoons van Maatschap Achterstraat de akker in gebruik om in plaats van de gebruikelijke snijmais historische of bijzondere streekgranen te telen voor streekbrood -en bier. Een opmerkelijk toeval: onze akker is ongeveer een bunder (1,2 hectare) groot, exact de omvang van wat een mens gemiddeld aan ‘aarde’ (grond) nodig heeft om van te leven.

Wij, de Stichting Graangeluk, hebben besloten om van het Westbergveld de mooiste natuurboerenakker van Nederland te maken met de hoogst mogelijke (agro)biodiversiteit. Een akker waar zowel mens als dier van eten. Een voorbeeldakker dus met historische granen én puur inheemse flora (akkerkruiden) op de plek waar de wortels van zowel de stad Wageningen als de landbouwhogeschool -en universiteit liggen. Een parel die ook nog eens tussen de twee prachtige Wageningse arboretums ligt: Belmonte en De Dreijen.

De Westberg heeft een imposante geschiedenis. In het jaar 1125 verblijft de Duitse keizerin Mathilda ergens in Wageningen, mogelijk op of nabij het Westbergveld. Mathilda is net weduwe geworden na het overlijden van Keizer Hendrik V in Utrecht. Op haar weg terug naar het hof in Keulen, schrijft ze een oorkonde dat tevens het eerste geschreven document is met de naam Wachoningom. Met de oorkonde schenkt zij akkers en een aantal landerijen nabij Aken aan het Bisdom Utrecht.

In deze periode staat het eerste en oudste kerkje van Wageningen nog op de Westberg, vermoedelijk naast een spieker en een boerderij-achtige nederzetting. Juist in spiekers werden in die tijd geschillen bijgelegd. In het jaar 1261 wordt (oud) Wageningen vermeld als locatie waar een geschil tussen bisschop Hendrik van Utrecht en graaf Otto II van Gelre is bijgelegd over het beheer van de goederen van het hof Rijnwijk. Weer een ruime eeuw later, als de kerk ondertussen naar de in 1263 gestichte stad Wageningen is verplaatst, geeft de Utrechtse bisschop Frederik (1393-1423) toestemming aan ‘den armen leek N’ om op de Westberg groenten en fruitgewassen te verbouwen. Kortom, aan agrarische, adellijke m kerkelijke en boerengeschiedenis geen gebrek op de Westberg.

Mogelijk publiceert Oud Wageningen komend jaar Komend jaar een boek met meer informatie over de geschiedenis van de Westberg met daarin ook de zogeheten Witteroos kaart uit 1570 van De Moft. Op die kaart lijkt er een spieker naast het kerkje te staan. Dergelijke spiekers dienden in de Middeleeuwen voor de opslag van graan als pachtopbrengsten en tienden (kerkbelasting) die door onderhorige boeren in natura aan de vroonheer betaald werden.

De tienden betrof een tiende van de graanoogst, wat logisch is omdat dat weer werd ingezaaid voor de volgende oogst (graankorrels vermenigvuldigen zich met facto 10 tot 20). Omdat deze spiekers vaak midden in het landschap stonden, werden zij in de loop der tijd versterkt en ontwikkeld tot permanente bewoning. Een kerk en een spieker wijst dus op een plek waar ‘aanzienlijke personen’ woonden. In 1860 zijn er bij de ruïne van her kerkje 12e eeuwse munten gevonden, wederom een aanwijzing dat de Westberg een prominente locatie was. Achter de ruïne van het kerkje liggen de graven van de familie Torck, de laatste in 1953 uitgestorven adellijke tak die hier een landhuis en landgoed hadden.

Mogelijk publiceert Oud Wageningen komend jaar Komend jaar een boek met meer informatie over de geschiedenis van de Westberg met daarin ook de zogeheten Witteroos kaart uit 1570 van De Moft. Op die kaart lijkt er een spieker naast het kerkje te staan. Dergelijke spiekers dienden in de Middeleeuwen voor de opslag van graan als pachtopbrengsten en tienden (kerkbelasting) die door onderhorige boeren in natura aan de vroonheer betaald werden.

De tienden betrof een tiende van de graanoogst, wat logisch is omdat dat weer werd ingezaaid voor de volgende oogst (graankorrels vermenigvuldigen zich met facto 10 tot 20). Omdat deze spiekers vaak midden in het landschap stonden, werden zij in de loop der tijd versterkt en ontwikkeld tot permanente bewoning. Een kerk en een spieker wijst dus op een plek waar ‘aanzienlijke personen’ woonden. In 1860 zijn er bij de ruïne van her kerkje 12e eeuwse munten gevonden, wederom een aanwijzing dat de Westberg een prominente locatie was. Achter de ruïne van het kerkje liggen de graven van de familie Torck, de laatste in 1953 uitgestorven adellijke tak die hier een landhuis en landgoed hadden.

Gezicht op Wageningen met de Grebbeberg, 1826-1844

Vervaardiger: Abraham Johannes Couwenberg
Datering: 1826-1844
Bron: Gelders Archief, Toegang 1551 Topografisch Historische Atlas Gelderland.
Inventarisnummer 2494, Gezicht op Wageningen en de Grebbeberg vanuit het oosten.
Klik hier voor meer (bron)informatie.

Het Westbergveld (en arboretum Belmonte) van Wikipedia:

Grote delen van de landbouwgronden op de Wageningse Berg waren in de zeventiende eeuw eigendom van Lubbert Adolph Torck. Via Frans Godert van Lynden van Hemmen kwam een deel van dit gebied in 1834 door erfenis in het bezit van zijn schoonzoon Thierry Juste baron De Constant Rebecque de Villars (1786-1867), telg van de Nederlandse tak van de adellijke familie De Constant Rebecque. Hij bouwde er omstreeks 1845 een villa in Italiaanse stijl met een spectaculair uitzicht over de Nederrijn. De Constant Rebecque de Villars gaf het 17 hectare grote bezit de naam Belmonte en liet het inrichten als landgoed. Het terrein bestond oorspronkelijk uit hakhoutbos, akkerbouwland en tuinderijen. Het gebied werd door de landschapsarchitect Jan David Zocher omgevormd naar een park in de voor die tijd gebruikelijke Engelse landschapsstijl. Halverwege de helling kwam een berceau. De eigendommen strekten zich naar het Westen uit tot over de Holleweg. Hier werd nabij de restanten van een oude kapel een grafmonument ingericht. In het oostelijke deel kwamen lanen en werd het hakhoutbeheer omgezet in regulier bosbeheer. Bij het landhuis hoorden een theekoepel en een koetshuis. Jarenlang bewoonden baronnen en baronessen het landgoed, totdat het in 1936 werd verkocht aan Het Geldersch Landschap en de gemeente Wageningen. Door de gemeente werd op de aangekochte grond, naar een ontwerp van Jan Bijhouwer, de Westbergweg aangelegd. Gedurende de Tweede Wereldoorlog werd villa Belmonte verwoest.

Het verbouwen van Nederland.

Het uiteindelijke doel van GraanGeluk is dat we op onze akkers niet meer alleen maar snijmais (veevoer) zien staan, maar vooral een keur aan diverse oude en nieuwe gezonde graansoorten met daartussen welig tierende inheemse akkerkruiden.

Met GraanGeluk zaai je mee aan gezonde akkers, herstel van biodiversiteit en weer kansen voor insecten, wilde bijen, vlinders en akkervogels als patrijs en veldleeuwerik.

FAQ

Wat biedt GraanGeluk?

GraanGeluk biedt gezond streekbrood en bijzonder bier, gemaakt van lokaal geteelde granen.

Welke doelstelling heeft GraanGeluk?

Om de akkers op een natuurlijke, agro-ecologische manier te herstellen, in te zaaien met zeldzame, Nederlandse gewassen en deze oergranen te oogsten voor gezond ambachtelijk streekbrood en natuurbier.

Wat is de (in)directe impact van GraanGeluk?

Met GraanGeluk zaai je mee aan gezonde akkers, herstel van biodiversiteit en weer kansen voor insecten, wilde bijen, vlinder en akkervogels als patrijs en veldleeuwerik.

Meer vragen? Neem gerust contact op.

Contact

Over ons

Help mee om de akkers op een natuurlijke, agro-ecologische manier te herstellen, in te zaaien met zeldzame, Nederlandse gewassen en deze oergranen te oogsten voor gezond ambachtelijk streekbrood en natuurbier.

Stichting GraanGeluk

KvK: 80611893  

Adres

Stichting GraanGeluk
Antoon Markusstraat 49
6871 JB, Renkum

Contact